Emzirme ve Kovid-19



DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ
Emzirme ve Covid-19 

Dünya Sağlık Örgütü, emzirmeye ve ten-tene-temasa olan desteğini iyice netleştirmek için COVID-19 tavsiyelerini birkaç gün önce güncelledi.

"Doğumda ten tene temasın ve emzirmenin sağladığı sayısız fayda, COVID-19’a bağlı potansiyel bulaşma ve hastalık riskine yeterince çok ağır basmaktadır. "
~ DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ, 28/04/202

KAYNAK : https://www.who.int/docs/default-source/maternal-health/faqs-breastfeeding-and-covid-19.pdf?sfvrsn=d839e6c0_1


______________________________________

 

COVID-19 SALGININDA ANNE SÜTÜ İLE BESLENME

Prof Dr Nalan Karabayır                                                                                      Mayis 2020


COVID-19 salgını doğumdan sonraki ilk saat ve günlerden başlayarak yaşamın her evresini etkileyen bir enfeksiyondur. Yenidoğan ve bebeklerde COVID-19 enfeksiyonu riski düşük olduğu bilinmekte olup, bu vakte kadar COVID-19 enfeksiyonu geçirmekte olan küçük çocukların çoğunda  hastalığın asemptomatik ya da  hafif  şiddette seyrettiği bildirilmiştir. Buna karşılık emzirmenin yenidoğan, bebek ve çocuk ölümlerini azalttığı ve tüm coğrafyalarda ve ekonomik ortamlarda yaşam boyu sağlığı ve gelişimi iyileştirdiğini gösteren yüksek kaliteli kanıtlar bulunmaktadır.

Anne sütünün hem anne hem de bebek için pek çok olumlu etkisi bilinmektedir.  Anne sütü yenidoğan gereksinimlerine göre  düzenlenebilen  eşsiz besleyici özelliği yanı sıra bebeği çeşitli enfeksiyonlardan koruyan biyoaktif maddeler, büyüme ve gelişmeyi etkileyen hormon ve büyüme faktörleri, immün sistemi düzenleyen faktörler ve antiinflamatuar maddeler içermektedir. Bu nedenle anne sütü ile beslenen bebeklerde kulak iltihabı, zatüree, ishal başta olmak üzere enfeksiyonlar nadir görülür. Oysa, anne ve bebeğin doğumdan hemen sonra ayrılması bebeği yaşamın ilk yılında COVID-19 dahil olmak üzere ciddi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı daha savunmasız hale getirebilir. Emzirilmeyen bebeklerde, en az 4 ay yalnız anne sütü ile beslenen bebeklerde pnömoni nedeniyle hastaneye yatma riski  3.6 kat artmış olduğu bildirilmektedir.

Ten temasının  taburculuk ve sonraki aylarda anlamlı olarak emzirme üzerine etkisi olduğu saptanmıştır. Emzirme ile artan oksitosin hormonu  annenin ruhsal durumu üzerine olumlu etkisini, anneyi depresyondan korumaktadır. Annenin bebeğinden ayrılmasının  hem anne hem de bebekte yaratacağı stresin  SARS-CoV-2 ile enfekte olmuş anne ve bebekte hastalık seyrini daha da kötüleştirebileceği unutulmamalıdır. Anne sütü ile beslenmenin tüm bu üstün yararları nedeni ile Dünya Sağlık Örgütü  (DSÖ) salgınlar gibi olağanüstü durumlar sırasında anne sütü ile beslenmenin sürdürülmesini desteklemektedir.

COVID-19  enfeksiyonun öksürük veya hapşırma sırasında saçılan solunum damlacıkları yoluyla bulaştığı bilinmektedir. Bu vakte kadar SARS-CoV-2'nin  bebeğe  geçişi ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda amniyotik sıvı, anne sütü, kordon kanı veya yenidoğan faringeal sürüntü örneklerinde virüs  saptanmamıştır. Yapılan çalışmalarda  virüsün emzirme yoluyla bulaştığı henüz bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.

COVID 19 enfeksiyonu varlığında anne ve yenidoğan bebeğin ayrılması kararı aile ve sağlık çalışanları ile birlikte anne tarafından verilmelidir. DSÖ, anne ve bebeğin aynı odada kalması ve  ten temasını desteklemekte, annenin emzirme sırasında tıbbi maske takarak, el  hijyeni  önlemleri ile bebeğini emzirmeye devam edebileceğini önermektedir. 

DSÖ’nün  COVID -19 anne-bebek çifti için önerileri şunlardır:

1.     Anne  COVID-19  pozitif ya da şüpheli bebeğine dokunmadan önce anne ellerini 20 saniye sabun ve suyla yıkamalı  veya alkol bazlı el dezenfektanı kullanmalıdır. Anne bebeği beslerken tıbbi maske takmalıdır. Maske kullanırken, maskeler nemlenince değiştirilmeli, kullanılmış maskeler hemen atılmalı, maskeler yeniden kullanılmamalı, maskenin önüne dokunulmamalı ve arkasından çözülmelidir. Mendil içerisine hapşırılmalı veya öksürülmeli, mendil kullandıktan sonra hemen atılmalı ve sabun ve su ile eller 20 saniye süresince yıkanmalı veya alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.  Ayrıca yüzeyler düzenli olarak temizlenmeli  ve dezenfekte edilmelidir. Annenin maskesi yoksa bile emzirmeye devam edebilir.

2.     Emzirme mümkün değilse, bebek sağılmış anne sütü ile beslenmelidir.  Anne sütünün sağılması için makine şart değildir, anneye öncelikle elle sağma öğretilmelidir. Pompa kullanılacaksa, anneye özel olmalıdır. Anne ve anneye yardım eden diğer yetişkinler, sağımdan ve pompa ile  biberon parçalarına dokunmadan önce ellerini yıkamalı ve her kullanımdan sonra pompanın temizliği yapılmalıdır.  Sağım öncesi  memenin temizlenmesi veya biberon ya da süt poşetlerinin dış yüzeylerinin temizlenmesine gerek yoktur.  Eğer COVID-19 kesin/olası anne meme üzerine öksürdü ise, nazikçe sabun ve ılık su ile en az 20 saniye beslenmeden önce memeyi yıkaması gerekir. Her emzirmeden önce veya sütünü sağmadan önce memeyi yıkaması gerekli değildir. Sağılan anne sütü, anne ya da hastalık belirtisi olmayan yetişkin tarafından  ve tercihen temiz bir fincan ve/veya kaşık (daha kolay) kullanılarak, ellerini yıkadıktan sonra bebeğe verilmelidir. Kesin/olası COVID-19 tanılı bir anne, kendini yeterince iyi hissettiğinde, tanıdan sonra belirli bir süre beklemeksizin   emzirmeye başlayabilir. Emzirmenin,  annede COVID-19'un klinik seyrini etkilediğine  dair  kanıt yoktur. Annenin   tam olarak iyileşebilmesi için  genel sağlığı  ve beslenmesi desteklenmelidir.

Sonuç olarak, COVID-19'lu anneler için anne-bebek teması ve emzirmeye ilişkin kararlar, sağlık ekibi ile birlikte  anne ve aile tarafından alınmalıdır. Sağlık personeli  anne-bebek çiftini  anne sütü  verme konusunda desteklenmeli, teşvik etmelidir. Emzirme anne ve çocuk arasında benzersiz bir ilişki yaratarak hastanede kalış süresini ve  pandemi nedeniyle karantina ve stresle bağlantılı olumsuz etkilerini azaltacaktır.


______________________________________


KORONAVİRÜS 2019 (COVID-19) HAKKINDA ABM BEYANI


ABM: Academy for Breastfeeding Medicine, Emzirme Hekimliği Akademisi
10 Mart 2020

Çeviri :Çiğdem Kayacık
Review: Prof Dr Nalan Karabayır



Lütfen Dikkat: COVID-19’un bulaşmasıyla ilgili bilgimiz her gün artmaktadır. Emzirme Hekimliği Akademisi’nin tavsiyeleri, yayımlandığı tarihe kadar günceldir. En son rehber için lütfen CDC 1 (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi/ABD) veya DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) gibi kaynaklara başvurunuz.


COVID-19’un Anne Sütü Yoluyla Bulaşması

COVID-19’un nasıl yayıldığı konusunda bilgilerimiz azdır. İnsandan-insana başlıca bulaşmanın, influenza (grip) ve diğer solunum yolu patojenlerinin yayılışı gibi, enfekte bir insanın öksürmesi ya da hapşırması sonucu yayılan solunum yolu damlacıkları yoluyla gerçekleştiği düşünülmektedir.

COVID-19 ve başka bir koronavirüs enfeksiyonu olan Ağır Akut Solunum Yolu Sendromu (SARS-CoV) bulaşmış kadınlarda yapılan kısıtlı bir çalışmada virüs anne sütünde saptanmamıştır; ancak COVID-19 ile enfekte olmuş annelerin virüsü, anne sütü yoluyla bulaştırıp bulaştırmayacağını bilmiyoruz.

Anne sütü birçok hastalığa karşı koruma sağlar. Emzirmenin ya da sağılmış süt ile beslenmenin önerilmediği nadir durumlar mevcuttur. CDC’nin, her ikisi de Korona virüs ailesinden olan SARS-CoV ya da Ortadoğu Solunum Sendromu (MERS-CoV) gibi benzer virüs enfeksiyonları için özel bir emzirme rehberi yoktur. COVID-19’a benzer bir durumda, CDC[1], grip geçirmekte olan annenin, virüsün bebeğine bulaşmasını önlemek için gerekli önlemleri alarak, emzirmeye ya da sağılmış sütle beslemeye devam etmesini tavsiye etmektedir. Solunum yolu virüslerinin anne sütü yoluyla bulaşma oranın düşük olması nedeniyle, Dünya Sağlık Örgütü, COVID-19 ile enfekte olmuş annelerin emzirebileceğini belirtmektedir. CDC’nin COVID-19 ve emzirme üzerine güncel yönlendirmesine buradan ulaşabilirsiniz.

Evde:

Kanıtlanmış COVID-19 enfeksiyonu geçiren ya da COVID-19 belirtileri nedeniyle takip edilmekte olan anne (PUI)[2] virüsün bebeğine bulaşmasını önlemek için, bebeğine dokunmadan önce ellerini yıkamak ve mümkünse emzirirken maske kullanmak dahil, tüm önlemleri almalıdır. Eğer anne el pompası veya elektrikli bir pompa ile süt sağıyorsa, pompa ya da biberonun herhangi bir parçasına dokunmadan önce ellerini yıkamalı ve her kullanımdan sonra pompayı uygun şekilde temizlemek için tavsiyelere uymalıdır. Mümkünse, bebeğin bakımını ve sağılmış sütle beslenmesi işini hasta olmayan birinin yapması seçeneğini değerlendirin.

El hijyeni için enfekte anne ile her temasın öncesinde ve sonrasında, bulaşıcılık potansiyeli olan maddelerle temasta ve eldivenler dahil kişisel koruyucu ekipmanı giymeden önce ve çıkardıktan sonra %60-%95 alkol içerikli alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.

COVID-19 enfeksiyonu kanıtlanmış kişiler, emzirme dışında, bebek de dahil diğer aile bireyleri, arkadaşları ve komşuları ile aynı ortamda olmamalıdır (ev izolasyon önlemleri). İdeali, eğer anne süt sağıyor ve süt üretimini sürdürmek için çabalıyorsa, sağılmış sütle beslemek de dahil bebeğin bakımını yapacak sağlıklı başka bir yetişkinin bulunmasıdır. Anne, öksürük ve solunum yolu sekresyonları önemli ölçüde azalana kadar en az 5-7 gün boyunca, yukarıda belirtildiği üzere, el temizliğine ve maske kullanmaya özen göstermelidir. Evde izolasyon önlemlerinin sonlandırılması kararı için bir sağlık profesyonelinden ve/veya sağlık biriminden destek almak yararlı olabilir.

Hastanede:

Emzirme tercihi annelere ve ailelere aittir.

Eğer anne iyiyse ve  hastalıkla sadece karşılaştıysa ya da hafif semptomlar ile takip altında  PUI2 ise emzirme makul bir tercihtir ve maske, önlük kullanımı ve dikkatli el temizliği ile  bebeği annenin solunum yolu sekresyonlarından korumak nispeten kolaydır.

Eğer anne COVID-19 hastası ise, bu durum daha çok endişe uyandırabilir, fakat bebeği emzirmek veya süt sağarak beslemek hala uygun bir tercihtir. Bebeğin solunum yolu sekresyonları ile karşılaşma olasılığını azaltmak için, annenin, hastalık durumuna bağlı olarak, önerilere daha özenli uyması gerekebilir.

Hastanede yatışla ilgili, emziren anne ve bebeği için çeşitli seçenekler mevcuttur.

1.    Bebek - anne aynı odada (anne ve bebek, odada başka hasta olmaksızın, aynı odada kalırlar) bebek, annesinin yatağından yaklaşık 2 metre uzakta bir beşikte tutulur ve bebeğe dokunmadan önce el yıkamak, emzirirken ve direk temasta maske kullanılması da dahil virüsün bebeğe bulaşmasını önlemek için önlemler alınır.  Tercihen, odada, bebeğin bakımıyla ilgilenecek sağlıklı bir yetişkin daha bulunmalıdır.
2.    Geçici ayrılık – başlıca nedeni, annenin hastanede tedaviye ihtiyaç duymakta olan bir COVID-19 enfeksiyonu hastası olmasıdır. Emzirmek/emzirmeyi sürdürmek isteyen anneler, süt üretimini sağlamak ve sürdürmek için sağım yapmaya teşvik edilmelidir. Mümkünse, kullanılacak süt sağma makinesi anneye özel olmalıdır. Süt sağmadan önce, anneler el hijyenini sağlamalıdır. Her sağım sonrası, anne sütü ile temas eden tüm parçalar iyice yıkanmalı ve pompanın tamamı üreticisinin talimatlarına uygun bir şekilde dezenfekte edilmelidir. Sağılmış süt sağlıklı bir bakıcı tarafından bebeğe verilmelidir.

Annenin COVID-19 hastası olması durumunda, anneler ve aileler, emzirmeye devam etmek, sağılmış sütü kullanmak, süt üretimini sürdürmek ve daha sonra kullanmak üzere sütü saklamak konularında daha fazla rehberliğe ve desteğe ihtiyaç duyabilirler.







[1] CDC : Center for Disease Control and Prevention, ABD’de Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi
[2] PUI : Person under Investigation, Takip altındaki kişi

La Leche League Türkiye
La Leche League Türkiye

La Leche League, emzirmek isteyen kadınlara, destek, teşvik, bilgi ve eğitim vermeye kendini adamış, kâr amacı gütmeyen, her hangi bir mezheple bağlantısı olmayan uluslararası bir örgüttür.